Ársfundur NHK haldinn í Reykjavík
05. júní 2026Ársfundur NHK haldinn í Reykjavík: Áskoranir og tækifæri á norrænum vinnumarkaði
Fulltrúar stéttarfélaga og atvinnurekenda af öllum Norðurlöndunum komu saman í Reykjavík dagana 2.–3. júní á ársfundi NHK (Nordiska Handelskommittén), samstarfsvettvangi verslunarfólks á Norðurlöndum. Fundurinn var vettvangur fyrir yfirferð á stöðu vinnumarkaða landanna, umræðu um sameiginlegar áskoranir og áframhaldandi eflingu norræns samstarfs í þágu launafólks og atvinnulífs.
Fólksfjölgun dregst saman á Norðurlöndum
Á fyrri degi fundarins, sem atvinnurekendur einnig þátt í, kynntu Maria Bobrinskaya og Hjördís Guðmundsdóttir frá Nordregio niðurstöður nýrrar skýrslu um stöðu Norðurlanda árið 2026.
Fram kom að fólksfjölgun hefur dregist verulega saman á öllum Norðurlöndunum og að fæðingartíðni þeirra sem fæddir eru og uppaldir á Norðurlöndum er nú undir þeim mörkum sem þarf til að viðhalda fólksfjölda til lengri tíma.
Í umræðunum var lögð áhersla á mikilvægi þess að styðja við foreldra og auðvelda þeim að samræma fjölskyldulíf og atvinnuþátttöku. Þar skipta leikskólar og aðgengi að góðri og hagkvæmri þjónustu lykilmáli, enda hafa félög innan LÍV ítrekað bent á mikilvægi þess að foreldrar geti tekið fullan þátt á atvinnulífinu.
Öflugt samstarf norrænna stéttarfélaga
Á seinni degi fundarins fóru fram hefðbundin aðalfundarstörf NHK. Engar breytingar urðu á stjórn samtakanna.Eiður Stefánsson, formaður LÍV, situr áfram í stjórn NHK ásamt fulltrúum frá Svíþjóð, Finnlandi, Danmörku og Noregi. Fjárhagsstaða samtakanna er sterk og var ákveðið að ekki yrðu innheimt félagsgjöld á næsta starfsári.
Mikilvægur áfangi fyrir verslunarfólk í Noregi
Í yfirferð um stöðu einstakra landa var meðal annars fjallað um nýja kjarasamninga í Noregi sem tryggja starfsfólki í verslun aukið öryggi í veikindum. Fram að þessu höfðu atvinnurekendur aðeins greitt fyrstu 14 daga veikindafjarveru áður en greiðslur færðust yfir til hins opinbera. Tafir á afgreiðslu bóta höfðu hins vegar oft valdið starfsfólki fjárhagslegum erfiðleikum. Með nýju samkomulagi munu atvinnurekendur áfram greiða starfsmönnum bætur og fá þær síðan endurgreiddar þegar greiðslur frá ríkinu hefjast.
Sameiginlegar áskoranir á vinnumarkaði
Fulltrúar landanna ræddu einnig áhrif nýlegra dóma Evrópudómstólsins um greiðslur vegna hlutastarfa og yfirvinnu. Víða standa yfir viðræður eða dómsmál um hvernig aðlaga skuli kjarasamninga að nýjum reglum. Í Danmörku og Svíþjóð hafa samningar náðst um framkvæmd breytinganna, en í Noregi og Finnlandi eru mál enn til meðferðar fyrir dómstólum.
Í Finnlandi er atvinnuleysi nú það hæsta í Evrópu. Þar hafa áhrif stríðsins í Úkraínu og viðskiptaþvingana gagnvart Rússlandi reynst þung fyrir efnahagslífið. Jafnframt hafa finnsk og sænsk stéttarfélög lýst áhyggjum af lagabreytingum sem veikja stöðu launafólks og draga úr áhrifum stéttarfélaga á vinnumarkaði.
Áhyggjur af pólitískri þróun
Á fundinum var einnig rætt um stöðu stjórnmála á Norðurlöndunum. Öll aðildarsamtökin lýstu yfir áhyggjum af auknum stuðningi við hægri öfgaflokka víða um Norðurlönd. Bent var á að reynslan frá Finnlandi og Svíþjóð sýni að áhrif slíkra afla geti meðal annars falist í skerðingu félagslegra réttinda og aukinni sundrungu í samfélaginu. Fundargestir lögðu áherslu á mikilvægi þess að standa vörð um velferðarkerfi og félagslega samstöðu.
Tækniþróun og símenntun í forgrunni
Hröð þróun nýrrar tækni var einnig meðal helstu umræðuefna fundarins.Fulltrúar launafólks lýstu yfir áhyggjum af áhrifum tækninnar á persónuvernd, eftirlit á vinnustöðum og auknum kröfum um að starfsfólk sé sífellt aðgengilegt utan hefðbundins vinnutíma. Jafnframt var lögð áhersla á að tæknilausnir verði þróaðar og innleiddar með hliðsjón af norræna vinnumarkaðsmódelinu og réttindum starfsfólks.
Náið tengt þessari þróun eru starfsmenntamál og símenntun. Fundargestir voru sammála um að launafólk þurfi aukin tækifæri til að bæta við sig þekkingu og færni á starfsævinni, ekki síst í ljósi hraðra breytinga á vinnumarkaði.
Einnig var rætt um mikilvægi þess að efla áhuga fólks á störfum í verslun og auka virðingu fyrir þeim mikilvægu störfum sem þar eru unnin dag hvern.
Rúmlega aldarlangt samstarf
Samstarf norrænna verslunarfélaga á sér meira en hundrað ára sögu. Fyrstu skrefin voru stigin árið 1918 og hófust viðræður um þátttöku íslenskra verslunarmanna árið 1938. Eftir stofnun Landssambands íslenskra verzlunarmanna árið 1957 var þráðurinn tekinn upp á ný og gekk LÍV formlega til liðs við samstarfið 1. febrúar 1960.
Í dag gegnir NHK mikilvægu hlutverki sem vettvangur fyrir samstarf, þekkingarmiðlun og sameiginlega hagsmunagæslu verslunarfólks á Norðurlöndunum.